Συνδεθείτε μαζί μας

Μικροβιακή τροφική Δηλητηρίαση

«Οποιος φυλάει τα ρούχα του έχει τα μισά». Η σοφή αυτή ρήση εφαρμόζεται απόλυτα στην προκειμένη περίπτωση. Όποιος διαλέγει τι τρώει, τον τρόπο παρασκευής της τροφής και κυρίως πού το τρώει, προφυλάσσει ζωτικές λειτουργίες του εντερικού μηχανισμού.
Η εκδήλωση της οξείας γαστρεντερικής νόσου ποικίλει από τα ελαφρά ενοχλήματα στη διάρκεια των διακοπών μέχρι την πολύ σοβαρή αφυδάτωσης. Το μεγάλο φάσμα των κλινικών εκδηλώσεων της οξείας διάρροιας οφείλεται στη μεγάλη ποικιλία των υπεύθυνων μικροβιακών παραγόντων που περιλαμβάνει ιούς, βακτηρίδια και παθογόνα παράσιτα.

Η γνώση της λοιμώδους επίδρασης αυτών των μικροοργανισμών είναι βασική για τη διάγνωση και τη θεραπεία της νόσου. Ο αριθμός των μικροοργανισμών που πρέπει να ληφθούν με την τροφή για να προκληθούν τα συμπτώματα διαφέρει στα διάφορα είδη μικροοργανισμών. Στην περίπτωση της Σαλμονέλλας ή του Δονακίου της χολέρας χρειάζεται να καταποθούν μερικά εκατομμύρια, ενώ για τη Σιγκέλλα, τις Λάμβλιες ή τις Αμοιβάδες αρκούν μερικές δεκάδες βακτηριδίων ή κύστεις για να παρουσιασθεί η λοίμωξη. Η ικανότητα των μικροοργανισμών να υπερνικούν τις αμυντικές δυνάμεις του ανθρώπου έχει επίδραση στον τρόπο της μετάδοσης. Η Σιγγέλα, η Αμοιβάδα και Λάμβλια μεταδίδονται με την επαφή από άτομο σε άτομο. Η Σαλμονέλλα πολλαπλασιάζεται στα τρόφιμα για πολλές ώρες μέχρι να δημιουργηθεί δραστική λοιμογόνος δόση.

Το αρχικό στάδιο της παθογόνου δράσης των μικροοργανισμών είναι η προσκόλληση στα κύτταρα του βλεννογόνου του εντέρου. Οι ετεροξίνες που παράγονται από τους μικροοργανισμούς προκαλούν διάρροια από την επίδρασή τους στους εκκριτικούς μηχανισμούς του εντερικού βλεννογόνου. Οι κυτταροτοξίνες προκαλούν καταστροφή των κυττάρων του βλεννογόνου και δημιουργούν το σύνδρομο της δυσεντερίας με αιματηρά κόπρανα. Οι νευροτοξίνες δρουν στο κεντρικό ή περιφερικό νευρικό σύστημα, παράγονται έξω από τον ξενιστή και γι’αυτό προκαλούν συμπτώματα σχεδόν αμέσως μετά την κατάποση της μολυσμένης τροφής (σταφυλόκοκκος) και προκαλούν εμετό.
Η δυσεντερία οφείλεται στην εισβολή βακτηριδίων, παραγωγή κυτταροτοξινών και καταστροφή των κυττάρων του εντερικού βλεννογόνου.
Η Σαλμονέλλα του τύφου και η Yersinia της εντεροκολίτιδας πολλαπλασιάζονται στα κύτταρα του εντερικού βλεννογόνου και στους εντερικούς λεμφαδένες, εισέρχονται στην κυκλοφορία του αίματος και προκαλούν πυρετό, κεφαλαλγία, κοιλιακό άλγος, μεγαλοσπληνία και λευκοπενία.

Η άμυνα του ανθρώπου στον τεράστιο αριθμό μικροοργανισμών που προσλαμβάνονται με τη μολυσμένη τροφή είναι:
1. Η φυσιολογική χλωρίδα δηλαδή ο μεγάλος αριθμός των βακτηριδίων που διαβιούν φυσιολογικά στο έντερο παρεμποδίζει την εγκατάσταση παθογόνων εντερικών βακτηριδίων.
2. Το Γαστρικό Οξύ. Τα οξέα του στομάχου είναι φραγμός τα εντερικά παθογόνα
3. Η Εντερική Κινητικότητα. Η φυσιολογική περισταλτικότητα του εντέρου είναι πολύ σημαντικός μηχανισμός απομάκρυνσης των βακτηριδίων από το έντερο.
4. Ανοσία. Οι κυτταρικές ανοσοποιητικές ικανότητες και η παραγωγή αντισωμάτων έχουν σπουδαίο ρόλο στην προστασία του ανθρώπου από τις εντερικές λοιμώξεις.
Η κλινική εξέταση των αρρώστων για σημεία αφυδάτωσης δίνει πληροφορίες για τη βαρύτητα της διάρροιας και της νόσου και την ανάγκη της άμεσης περίθαλψης.
Η ήπια αφυδάτωση παρουσιάζεται με δίψα, ξηρότητα του στόματος, μειωμένη εφίδρωση και διούρηση και μικρή ελάττωση του βάρους του σώματος.
Η μέτρια αφυδάτωση εκδηλώνεται με υπόταση, τεντωμένο δέρμα και βυθισμένους οφθαλμούς.
Η βαρεία αφυδάτωση εμφανίζει υπόταση, ταχυκαρδία, σύγχυση, καταπληξία.
Διάγνωση: Ο γιατρός πρέπει να διακρίνει τη φλεγμονώδη από τη μη φλεγμονώδη αιτιολογία της νόσου. Το ιστορικό, τα επιδημιολογικά στοιχεία (τοποθεσία, ηλικία, μικροβιακή τροφική δηλητηρίαση) του παρέχουν σημαντική βοήθεια και μπορεί να καθορίσει την αιτιολογική διάγνωση και την ακολουθητέα θεραπευτική. Η εξέταση δείγματος κοπράνων είναι απαραίτητη. Τα βλεννοαιματηρά κόπρανα υποδηλώνουν φλεγμονώδη αιτιολογία, αλλά όλα τα κόπρανα πρέπει να εξετάζονται για την παρουσία λευκών αιμοσφαιρίων.

Μικροβιακή τροφική δηλητηρίαση
• Το ιστορικό και η εξέταση των κοπράνων που υποδηλώνουν μη φλεγμονώδη αιτιολογία της διάρροιας
• Δημιουργούνται υπόνοιες ότι η επιδημία προέρχεται από κοινή πηγή ή κατανάλωση συγκεκριμένων τροφίμων και
• Ο χρόνος έναρξης της διάρροιας μετά το φαγητό
αποτελούν ενδείξεις για μικροβιακή δηλητηρίαση. Η συνήθης πηγή τροφής είναι ζαμπόν, πουλερικά, σαλάτα με πατάτες ή αυγά, μαγιονέζα, μαγειρεμένο ρύζι, κρέας, λαχανικά, τυριά, οστρακόδερμα, μαλάκια, γλυκά με κρέμα. Οι περισσότερες τροφικές δηλητηριάσεις οφείλονται στη μόλυνση τροφίμων από ανθρώπινους φορείς.
Ο εργαστηριακός έλεγχος σε μη φλεγμονώδεις διάρροιες που είναι αυτοπεριοριζόμενες και θεραπεύονται εμπειρικά δε χρειάζεται. Σε όλους τους αρρώστους με πυρετό και ένδειξη φλεγμονώδους νόσου πρέπει να γίνονται καλλιέργειες κοπράνων για Σαλμονέλλα και Σιγκέλλα. Για το εντεροαιμορραγικό κολοβακτηρίδιο (E.Coli) γίνονται ορολογικές εξετάσεις σε ειδικά εργαστήρια.
Θεραπεία: Από το ιστορικό, την εξέταση κοπράνων και από τη βαρύτητα της αφυδάτωσης, η εμπειρική θεραπεία της διάρροιας ενήλικων ταξιδιωτών είναι:
1. Υδαρής διάρροια χωρίς αίμα στα κόπρανα, ή πυρετό
• Υγρά από το στόμα και αλατισμένα κράκερ
• Υποσαλκυλικό Βισμούθιο (2 δισκία κάθε μισή ώρα για 8 δόσεις), ή λοπεραμίδη 2 δισκία αρχικά και στη συνέχεια 1 δισκίο μετά από κάθε κένωση με ασχημάτιστα κόπρανα μέχρι 8 δισκία την ημέρα
2. Υδαρής διάρροια χωρίς αίμα στα κόπρανα, κοιλιακός πόνος, πυρετός.
• Χορηγείται αντιμικροβιακό φάρμακο (τριμεθοπρίμη-σουλφομεθοξαζόλη, Νορφλοξακίνη)
3. Δυσεντερία. Αιματηρά κόπρανα, πυρετός, έμετος, ελάχιστη διάρροια.
• Αντιμικροβιακά φάρμακα, υποσαλικυλικό βισμούθιο, υγρά-ηλεκτρολύτες

Προφύλαξη
Βελτιώσεις της υγιεινής για να μειωθεί η κοπρανοστοματική μόλυνση με τα εντερικά παθογόνα βακτηρίδια. Οι ταξιδιώτες ελαττώνουν τον κίνδυνο τρώγοντας μόνο πολύ ζεστά και πρόσφατα μαγειρεμένα φαγητά.
Πρέπει να αποφεύγουν τα ωμά λαχανικά, σαλάτες και μη αποφλοιωμένα φρούτα.
Να πίνουν μόνο βρασμένο ή εμφιαλωμένο νερό και να αποφεύγουν τα παγάκια
Η λήψη του υποσαλικυλικού βασμουθίου είναι αποτελεσματική και ασφαλής προφύλαξη από τη διάρροια σε δόση 2 δισκία 4 φορές το 24/ωρο. Η προφύλαξη με αντιμικροβιακά φάρμακα δεν συνιστάται.
Η παρασκευή και ανάπτυξη εμβολίων έχει σημειώσει πρόοδο εναντίον των ρετροϊών, της Σιγκέλλας, του Δονακίου της Χολέρας, της Σαλμονέλλας, του τύφου και του εντεροτοξινογόνου κολοβακτηριδίου.

Σταύρος Σ. Μπεσμπέας

Ο Σταύρος Σ. Μπεσμπέας είναι Καθηγητής Χειρουργικής και τέως Πρόεδρος της Ελληνικής Αντικαρκινικής Εταιρείας

e-mail: besbeas@me.com