Συνδεθείτε μαζί μας

Έρχεται ο Άγιος Βασίλης: κουβεντιάστε με τα παιδιά!

Ποιος είναι ο δημοφιλέστερος άγιος των παιδιών;  Φυσικά, ο Αγιος Βασίλης! Τα παιδιά τον περιμένουν με ανυπομονησία όλο το χρόνο, με αποκορύφωμα της αγωνίας τους λίγο πριν την περίοδο των γιορτών.  Η εικόνα του Αι-Βασίλη που έρχεται φορτωμένος με τον τεράστιο σάκο του γεμάτο δώρα, μπαίνοντας από τις καμινάδες των σπιτιών για να μοιράσει δώρα στα καλά παιδάκια είναι ανεξίτηλη.

 

ΥΠΑΡΧΕΙ Ή ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΑΓΙΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ; ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΠΟΥΜΕ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ

Είτε έχετε καλλιεργήσει την αναμονή του ερχομού του Αι-Βασίλη στο παιδί σας είτε δεν έχετε εξάψει την περιέργειά του σχετικά, το πιθανότερο είναι ότι χάρη στην μαγεία των Χριστουγεννιάτικων ταινιών και στις διαφημίσεις, το παιδί σας έχει μπει στο πνεύμα των γιορτών και ανυπομονεί για την εμφάνιση του Αγιου Βασίλη, καθώς πιστεύει στην ύπαρξή του.  

Τι συμβαίνει όταν η λογική ενός παιδιού, ή ένας καλοθελητής, αποκαλύπτει ασυνέπειες και λογικά κενά στην όλη ιστορία;  Τι πρέπει να πείτε στα παιδιά για την ύπαρξη του Αι-Βασίλη; 

Καταρχήν, δεν υπάρχει ένα γενικό «πρέπει» ή ενός τύπου αντιμετώπιση η οποία είναι η σωστή.  Ανάλογα με την περίπτωση, ο γονιός θα χρειαστεί να καταφύγει σε διαφορετικές στρατηγικές χειρισμού της ερώτησης «υπάρχει ο Αγιος Βασίλης;».  Από ψυχολογική άποψη, δεν υπάρχει συγκεκριμένη ηλικία που είναι «σωστό» να πει κανείς στα παιδιά ότι δεν υπάρχει Αι-Βασίλης.  Το σημαντικότερο είναι να ακολουθήσουμε τη γραμμή σκέψης του παιδιού και να προχωρήσουμε ανάλογα με το που βρίσκεται το παιδί και όχι ανάλογα με το τι μήνυμα θέλουμε να περάσουμε εμείς, είτε είναι να δώσουμε μια ρασιοναλιστική, προσγειωμένη απάντηση είτε είναι να προσπαθήσουμε να παρατείνουμε τη δική μας αγιοβασιλιάτικη χαρά, όταν το παιδί είναι έτοιμο να την εγκαταλείψει.

Είναι πολύ πιθανό για ένα μικρό παιδί να μην προσέξει λογικές αντιφάσεις που πιθανόν να εντοπίσει ένα μεγαλύτερης ηλικίας παιδί, αλλά, παρόλα αυτά, να έχει ερωτήσεις και απορίες «τεχνικής» φύσης, σχετικά με το έλκηθρο, με την εμφάνιση του Αι-Βασίλη ταυτόχρονα σε πολλά μέρη της γης, με το αν αυτός έχει οικογένεια, κλπ.  Οι ερωτήσεις αυτές συνήθως επικεντρώνονται σε κάποιο αντικειμενικό στοιχείο ή λεπτομέρεια και στόχο τους έχουν την πληροφόρηση του παιδιού.  Καλό είναι σε τέτοιες περιπτώσεις να ρωτάει ο γονιός «εσύ τι νομίζεις;» και να δίνει την απάντησή του με βάση του που βρίσκεται και τι πιστεύει το ίδιο το παιδί και όχι με βάση τι νομίζει ο γονιός ότι θέλει να ακούσει το παιδί.

Σε άλλες περιπτώσεις, όμως, ένα παιδί μπορεί να αρχίσει να ρωτάει πώς προλαβαίνει ο Αι-Βασίλης να πάει σε όλα τα σπίτια και να μοιράσει δώρα, τι γίνεται που τα περισσότερα σπίτια δεν έχουν τζάκι και καμινάδα, και άλλες ερωτήσεις παρόμοιου τύπου, που δηλώνουν ότι το παιδί αντιλαμβάνεται λογικές ασυνέπειες και αντιφάσεις στην παράδοση και θέλει να  τις ελέγξει.  Παρόλα αυτά, ακόμα και τέτοιου είδους ερωτήσεις δεν είναι σίγουρο ότι έχουν ως στόχο την επιβεβαίωση ή μη της ύπαρξης του Αγιου Βασίλη.  Αν το παιδί δεν είναι έτοιμο να το δεχτεί, είτε δεν θα «ακούσει» ότι δεν υπάρχει Αι-Βασίλης, είτε θα προσπεράσει την απάντηση, είτε θα έχει ένα ξέσπασμα κακής συμπεριφοράς!

Η ηλικία δεν παίζει καθοριστικό ρόλο στην απάντηση που θα δώσουμε στο παιδί σχετικά με την ύπαρξη του Αγιου Βασίλη. Αυτό που έχει σημασία είναι το εξελικτικό στάδιο του παιδιού και η στάση του απέναντι στο συγκεκριμένο θέμα.  Είναι πολύ σημαντικό να ελέγξουμε που βρίσκεται συναισθηματικά ένα παιδί στις απόψεις του σχετικά με την ύπαρξη του Αγιου Βασίλη και την ανάγκη του να συνεχίσει να πιστεύει σε αυτή την παράδοση.  Αν το παιδί δεν είναι έτοιμο να αφήσει τους ενήλικες στη ζωή του να του χαλάσουν τη μαγεία της παράδοσης, δε χρειάζεται να παρέμβουν οι γονείς για να εκλογικεύσουν τα γεγονότα ή να κάνουν μια ένεση ρεαλισμού στο παιδί τους.

Οταν λοιπόν τα παιδιά είναι έτοιμα να ακούσουν την αλήθεια, θα το δηλώσουν με τις ερωτήσεις τους.  Αν όμως δεν είναι έτοιμα, τότε απλώς δε θα δεχτούν οποιαδήποτε λογική εξήγηση.

 

ΟΤΑΝ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΦΟΒΑΤΑΙ ΤΟΝ ΑΓΙΟ ΒΑΣΙΛΗ: ΕΝΑΣ ΣΥΝΗΘΙΣΜΕΝΟΣ ΦΟΒΟΣ

Πολλά μικρά παιδιά φοβούνται τον Άγιο Βασίλη διότι αποτελεί κάτι εντελώς διαφορετικό από την εμπειρία τους.  Είναι μάλιστα χαρακτηριστικό ότι ο φόβος τους δε σχετίζεται αρχικά με τη φιγούρα του Αι-Βασίλη όπως αυτή εμφανίζεται στα βιβλία ή τα κινούμενα σχέδια, αλλά ο φόβος αυτός εκδηλώνεται όταν το παιδί δει τη μορφή του Άγιου Βασίλη στο κοινωνικό του περιβάλλον.  Ο Άγιος Βασίλης ντύνεται, δείχνει και φέρεται με τρόπο διαφορετικό από την εμπειρία του παιδιού, άρα αποτελεί φαινόμενο άγνωστο, μυστήριο και γι’ αυτό λιγάκι εκφοβιστικό για το παιδί.  

Τα μικρά παιδιά, προσχολικής ηλικίας, έχουν συνηθίσει να βλέπουν κάποιους χαρακτήρες, όπως τον Άγιο Βασίλη ή ήρωες κινούμενων σχεδίων σε μικρό μέγεθος και σε δύο διαστάσεις, σε βιβλία ή στην τηλεόραση.  Κάτι τέτοιο διατηρεί μια απόσταση ασφαλείας ανάμεσα στους χαρακτήρες αυτούς και το παιδί και του δίνει τη σιγουριά ότι δε μπορούν να το πειράξουν, αφού το ίδιο μπορεί να τους ελέγξει (πχ κλείνει το βιβλίο ή την τηλεόραση).  Όταν όμως οι ίδιοι χαρακτήρες παρουσιάζονται ζωντανοί και τρισδιάστατοι, τότε αποκτούν άλλο κύρος και οντότητα στα μάτια του παιδιού, το οποίο μπορεί να τρομάξει.

Η μετάβαση από την εικόνα και το ψεύτικο στο ζωντανό και αληθινό αποτελεί ένα μεγάλο διανοητικό και συναισθηματικό άλμα για το παιδί προσχολικής ηλικίας.  Δεν είναι εύκολο για το μικρό παιδί να γεφυρώσει αυτού του είδους τις διαφορετικές πληροφορίες και να κατανοήσει ότι αυτό που βλέπει είναι η μεταφορά της εικόνας στην πραγματικότητα και ότι η πραγματικότητα αυτή θα πρέπει να του δημιουργεί την αίσθηση της ασφάλειας και της σιγουριάς.

Όταν λοιπόν οι γονείς προτρέπουν το παιδί τους να φωτογραφηθεί αγκαλιά με τον Αι-Βασίλη σε κάποια πλατεία ή να μπει σε ένα κατάστημα έξω από το οποίο μια τρισδιάστατη κούκλα-Άγιος Βασίλης κουνιέται και δίνει ευχές, το παιδί τρομάζει.  Ο φόβος αυτός εκδηλώνεται συνήθως με κλάματα και πεισματική άρνηση να πλησιάσει την τρομακτική φιγούρα.

 

ΜΙΑ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΦΟΒΟΥ

Μερικά παιδάκια προσχολικής ηλικίας ξεκινούν να φοβούνται τον Άγιο Βασίλη και στη συνέχεια ο φόβος αυτός εξαπλώνεται και σε άλλα φυσικά πρόσωπα που μπορεί να μοιάζουν αμυδρά ή σε κάποια λεπτομέρεια με τον Άγιο Βασίλη (πχ κάποιον θείο με γένια, μια ξαδέρφη με κόκκινο φόρεμα).  Σε άλλες περιπτώσεις, το παιδί αρχίζει να φωνάζει και τρέχει να κρυφτεί όταν δει κινούμενα σχέδια με τον Άγιο Βασίλη ή όταν τον δει σε μορφή κούκλας.  Τέλος, σε πιο ακραίες περιπτώσεις, ο φόβος αυτός μπορεί να μεταφερθεί και σε οτιδήποτε σχετίζεται με τα Χριστούγεννα, όπως χριστουγεννιάτικα στολίδια, χιονάνθρωπους, τις φιγούρες της φάτνης ή και το ίδιο το χριστουγεννιάτικο δέντρο.

Τι έχει συμβεί;  Το παιδί γενίκευσε το φόβο του από το συγκεκριμένο, τη μορφή του Άγιου Βασίλη σε οτιδήποτε σχετίζεται με αυτόν, με λίγα λόγια «έμαθε» να φοβάται.  Επομένως, το επόμενο βήμα είναι να «ξε-μάθει» το φόβο του, ή απλά να μάθει έναν νέο τρόπο προσέγγισης στα πράγματα ώστε να μη φοβάται.

 

ΤΙ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΚΑΝΟΥΝ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ

Στην αντίδραση των γονιών βρίσκεται το κλειδί της επιτυχίας για να ξεπεράσει το παιδί τους φόβους του.  Καταρχήν, οι γονείς δεν θα πρέπει να κοροϊδέψουν το παιδί για τους φόβους του ούτε να το υποχρεώσουν να κάνει κάτι που δε θέλει (με την ελπίδα ότι έτσι θα το ξεπεράσει).  

Προετοιμασία: Το καλύτερο είναι να αρχίσουν από νωρίς να προετοιμάζουν το παιδί για την χριστουγεννιάτικη περίοδο.  Μπορούν να ξεκινήσουν δείχνοντάς του μερικά χριστουγεννιάτικα στολίδια και να συμπεριλάβουν και μια φιγούρα του Αι-Βασίλη και ν’ αφήσουν το παιδί να τα προσεγγίσει, να τα παρατηρήσει και, τελικά, να παίξει μαζί τους.  Το παιχνίδι είναι ο καλύτερος τρόπος για να ξεπεράσει το παιδί τους φόβους του, μια που θα αισθάνεται ότι ελέγχει την κατάσταση το ίδιο.

Βοηθήστε το παιδί να ελέγξει τους φόβους του: αγκαλιάστέ το, καθησυχάστε το.  Δείξτε ότι καταλαβαίνετε τους φόβους του και μην προσπαθήσετε εκείνη τη στιγμή να τους εκλογικεύσετε.  Είναι προτιμότερο να πείτε «Καταλαβαίνω ότι φοβάσαι τον Α-Βασίλη, σε τρομάζει».  Στη συνέχεια εξηγείστε ότι εσείς δεν τον φοβάστε, ότι είναι καλός και μοιράζει δώρα στα παιδιά.  Δείξτε στο παιδί τη σιγουριά σας γι’ αυτά που του λέτε.

Μην απομονώνετε το παιδί: μην προσπαθήσετε να το προστατεύσετε κρατώντας το στο σπίτι και αποφεύγοντας κάθε επαφή με το αντικείμενο του φόβου του.

Δώστε στο παιδί την εμπειρία των γιορτών: μπορεί να βοηθήσει με τύλιγμα δώρων, γιορταστικό στόλισμα και μαγειρική....και μέσα από αυτές τις εμπειρίες θα έρθει σε επαφή και με ότι φοβάται.

Δημιουργήστε ένα δικό σας παραμύθι: «Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένα παιδάκι που φοβόταν τον Αι-Βασίλη...».  Διανθίστε λίγο παραπάνω τους φόβους που είχε το παιδάκι της ιστορίας και τις συμπεριφορές του και τελειώστε το παραμύθι λέγοντας: «Μια μέρα, το παιδάκι αυτό σταμάτησε να φοβάται τον Αι-Βασίλη.  Αν και δεν του άρεσε να πάει πολύ κοντά του, του άρεσε να τον βλέπει και να σκέφτεται για τα δώρα που θα του φέρει τα Χριστούγεννα.  Κι έτσι, το παιδάκι αυτό έζησε καλά κι εμείς καλύτερα».

 

ΤΟ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΙΑΤΙΚΟ ΠΝΕΥΜΑ

Το θέμα δεν είναι να ενημερώσει κανείς το παιδί αντικειμενικά για την ύπαρξη ή όχι του Αγιου Βασίλη –πράγμα που θα μάθει-, αλλά το πως να μετασχηματίσει την πεποίθηση στην ύπαρξή του σε άλλου είδους εκδηλώσεις του γιορταστικού πνεύματος.  Οι γονείς μπορούν να πουν στα παιδιά τους ότι το τελετουργικό που συνδέεται με τον Αι-Βασίλη είναι ένας από τους πολλούς τρόπους για να εκφράσει κανείς τη χαρά της προσφοράς και την αγάπη για τους άλλους και να τους δείξουν νέους δρόμους έκφρασης των συναισθημάτων τους, όπως συμμετέχοντας σε εθελοντικές προσπάθειες, με επισκέψεις και προσφορά δώρων στα άτομα σε ιδρύματα.  Η παράδοση του Αι-Βασίλη δεν πρέπει να ταυτίζεται μόνο με τη φιγούρα του καλοκάγαθου γεράκου που φέρνει δώρα για όλον τον κόσμο, -και τα περισσότερα για μας!.  Θα πρέπει να διδάξουμε στα παιδιά ότι, ο Αι-Βασίλης που όλοι έχουμε μέσα μας, είναι ένας τρόπος να εκφράσουμε το Χριστουγεννιάτικο πνεύμα της αγάπης και της προσφοράς προς τον άλλον.

Λίζα Βάρβογλη

H Λίζα Βάρβογλη είναι Ph.D. Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια